Van de huisarts, tot aan de belasting. Alles in Nederland gaat met afspraken en vaak ook digitaal. Je kunt niet zomaar ergens binnenlopen. “Dit is voor veel mensen helemaal nieuw”, legt Rita uit. Ze ondersteunt mensen waar het nodig is, bijvoorbeeld door samen de belasting door te nemen of de huisarts te bellen.
Veel van haar werk bestaat uit herhalen: soms tientallen keren. Hoe iets moet, maar ook hoe iets juist niet moet. Rita's geduld en begrip zijn daarom erg belangrijk in haar begeleiding. Maar ze is ook duidelijk en draait nergens omheen. Mensen weten waar ze aan toe zijn. “Ik help en ga mee als dat nodig is, maar ik zeg het ook als iets niet goed gaat.”
Maar of iemand echt vooruitkomt, hangt ook af van de persoon zelf. “Het helpt als iemand openstaat om te leren en moeite wil doen,” zegt Rita. Uiteindelijk moeten de deelnemers zelf leren iets van hun leven te maken.
Hoge verwachtingen
Veel beleid gaat uit van een tempo dat voor veel mensen niet haalbaar is. “Als iemand van 60 heel zijn leven op het land heeft gewerkt, kun je niet verwachten dat diegene binnen drie jaar alles leert. Iemand doet zijn hele leven al hetzelfde, dus ineens alles anders moeten doen, is enorm overweldigend,” legt Rita uit.
Samen met de deelnemers praat ze over verwachtingen en doelen: wat kan iemand realistisch bereiken? Voor de één is dat zelfstandig een afspraak bijwonen, voor de ander een brief kunnen lezen en begrijpen. Door het tempo en de aanpak af te stemmen op de persoon, kunnen mensen vooruitgang boeken en ervaren dat integreren wél mogelijk is.
Mentale blokkades
Juist de dingen die mensen niet uitspreken, vormen één van de grootste uitdagingen in haar werk. “Zeggen dat je somber bent, is in veel culturen een groot taboe". Psychische ondersteuning is dan hard nodig, maar de weg er naar toe niet altijd makkelijk. “We kunnen deelnemers niet zomaar verplichten om naar een psycholoog te gaan, dit moeten ze zelf willen”. Hierdoor blijven mensen lang met zware problemen lopen.
"Zeggen dat je somber bent, is in veel culturen een groot taboe"
Wanneer iemand spanning of onzekerheid meebrengt, merkt Rita dat snel. Nog voordat het wordt uitgesproken, leest ze emoties af aan iemands houding, blik of woordkeuze. “Dan merk je, iemand heeft veel meegemaakt”.
Juist deze observaties gebruikt ze om voorzichtig het gesprek te openen. Ze benoemt wat ze ziet en geeft er samen woorden aan, zodat er ruimte ontstaat om verder te kijken. Soms deelt ze ook haar eigen ervaringen, zoals het missen van familieleden toen zij als kind met haar ouders en zus naar Nederland vluchtte.
Culturele uitdagingen bij vrouwen
Rita begeleidt veel vrouwen die niet gewend zijn om zelfstandig keuzes te maken; in hun land van herkomst regelde de man alle praktische zaken. Vaak hebben ze weinig invloed gehad op keuzes over hun eigen leven. Hierdoor hebben vrouwen vaak moeite met de simpele, voor ons vanzelfsprekende taken. “Veel vrouwen hebben nog nooit eerder zelfstandig gebeld met een huisarts. Nooit een afspraak gemaakt"
Bij deze groep voelt Rita zich het meest verbonden, omdat ze hun situatie herkent en begrijpt vanuit haar eigen Afghaanse achtergrond. “Als ik met deze vrouwen praat zie ik meteen wat erachter zit”, vertelt Rita. “Ik herken hun twijfels en angsten om iets verkeerd te doen, hun bescheidenheid”
"Ik herken hun twijfels en angsten om iets verkeerd te doen, hun bescheidenheid"
Veel vrouwen zeggen uit beleefdheid vaak ja, ook als ze iets liever niet doen. Rita helpt hen ontdekken wat ze belangrijk vinden en oefent samen hoe ze daarnaar kunnen handelen, vaak eerst met kleine stapjes. Zo merken vrouwen dat hun mening telt en dat ze zelf keuzes kunnen maken.
Soms vindt Rita het lastig als vrouwen zichzelf vooral als huisvrouw zien. “Daar ben ik echt allergisch voor,” lacht ze. Veel vrouwen weten bovendien niet wat er allemaal mogelijk is, zoals een bijbaan of vrijwilligerswerk.
"Huisvrouw worden, daar ben ik echt allergisch voor"
Verandering gebeurt langzaam. Soms duurt het weken of maanden voordat vrouwen de stap durven zetten. Door er regelmatig over te praten en te laten zien wat mogelijk is, ontdekken ze langzaam wat ze zelf willen en durven ze kleine keuzes te maken.
Iemand de tijd geven
Ondanks alle uitdagingen haalt Rita veel kracht uit de kleine overwinningen van haar deelnemers. “Als iemand voor het eerst alleen boodschappen doet, naar de tandarts gaat of naar school van de kinderen loopt, is dat voor mij winst.”
Integratie draait volgens haar niet om snelheid, maar om vertrouwen en ruimte. “Geef iemand tijd, sta naast hen en geef niet te snel op. Dan kun je samen heel veel bereiken. Mensen willen meedoen, ze hebben alleen iemand nodig die gelooft dat ze het kunnen.”
