Voor Lina is dit haar kerngezin. Voor het systeem niet.
Lina is twintig en woont al zo’n 3 jaar in Nederland. Haar moeder, broertjes en zusjes zijn er niet. Zij wachten in Afghanistan nog op toestemming om naar Nederland te komen. Voor Lina voelt het wachten als een eeuwigheid, want over één ding bestaat voor haar geen twijfel: dit is haar gezin. Ze zijn samen opgegroeid, delen dezelfde geschiedenis en zorgen voor elkaar. Maar voor het juridisch systeem is dat niet zo vanzelfsprekend.
Op papier is haar moeder haar stiefmoeder. Haar broertjes en zusjes zijn halfbroers en halfzussen. En dat verschil, dat in haar dagelijks leven geen rol speelt, bepaalt wel hoe haar aanvraag wordt behandeld. Niet als een urgent verzoek om een gezin te herenigen, maar als een zaak die op een andere stapel terechtkomt. Een stapel met minder prioriteit.
Dit voorbeeld is helaas geen uitzondering. Bij gezinshereniging worden families in de praktijk bekeken volgens juridische regels. Wie biologisch verwant is, wie officieel aantoonbaar deel uitmaakt van een kerngezin, en wie daar net buiten valt. Die indeling bepaalt of iemand mag komen en hoe lang dat proces duurt. Afgelopen week stemde de Eerste Kamer in met het tweestatusstelsel, waardoor situaties zoals die van Lina helaas vaker zullen voorkomen.
Het tweestatusstelsel
Met de wet voor een tweestatusstelsel wordt een nieuw onderscheid geïntroduceerd tussen vluchtelingen die individueel worden bedreigd, bijvoorbeeld vanwege hun ras, religie of politieke overtuiging, en zogeheten ‘subsidiair beschermden’, mensen die vluchten voor oorlog en algemeen geweld. Voor die laatste groep worden de regels voor gezinshereniging aanzienlijk strenger: zij krijgen te maken met een wachttijd van twee jaar, aanvullende eisen rond inkomen en huisvesting, en een beperking tot het kerngezin.
Dat kerngezin is geen open begrip, maar een afgebakende categorie: een gehuwde of geregistreerde partner en minderjarige, biologische of geadopteerde kinderen. Alles wat daar net buiten valt, telt in juridische zin niet mee. Voor veel mensen betekent dit dat hun gezin niet volledig in aanmerking komt voor hereniging. En dat terwijl het proces van gezinshereniging nu al wordt gekenmerkt door lange wachttijden en ingewikkelde procedures.
Onze rol bij gezinshereniging
Wie eenmaal toestemming krijgt om in Nederland te blijven, heeft drie maanden de tijd om gezinshereniging aan te vragen. De aanvraag voor gezinshereniging wordt vaak gedaan in het azc. Soms zijn deze aanvragen compleet, maar vaak ontbreken er nog belangrijke documenten. Denk aan bewijsstukken die nodig zijn om een familieband aan te tonen.
Daarom komt een juridisch begeleider zoals Karin in beeld. Bij Refugee Team ondersteunt ze statushouders bij hun gezinshereniging in Duiven. Zo helpt ze bij het invullen van formulieren en het verzamelen en onderbouwen van de benodigde documenten, zoals bewijsstukken van gezinsbanden. Daarnaast bieden we ook een juridisch vragenuur aan.
Dit doen wij bijvoorbeeld op ons kantoor in Maastricht. Elke woensdagmiddag kunnen deelnemers zonder afspraak binnen lopen met hun juridische vragen. 'Er komen veel mensen langs', vertelt juridisch begeleider Adam. 'Vaak met vragen over hun gezinshereniging, maar ook over hun eigen verblijfsvergunning'.
Een lang en emotioneel proces
Het proces van gezinshereniging duurt lang. Voor partners en minderjarige kinderen kan het al snel anderhalf jaar duren. Wanneer gezinshereniging is aangevraagd voor mensen buiten het kerngezin, kunnen wachttijden zelfs oplopen tot 3 jaar. En dat kan emotioneel erg zwaar zijn, merkt Karin tijdens haar gesprekken.
Zo vertelt ze over een man die wachtte op zijn vrouw en dochter, die in Turkije onder gevaarlijke omstandigheden zaten. Na de aardbeving in 2023 stuurden zijn vrouw hem via WhatsApp foto’s en filmpjes van hun situatie: met een tentje op straat, omdat het te gevaarlijk was om bi Annen te slapen.
Terwijl hij hun situatie op afstand volgt, moet hij in Nederland doorgaan met zijn eigen procedures, zonder invloed op wanneer zij kunnen komen. Tijdens dit soort situaties moet Karin mensen vaak teleurstellen. ‘Mensen komen vaak naar me toe met de vraag of ik de IND kan bellen. Of ik hun proces kan versnellen of kan zorgen dat een beslissing anders uitvalt. Het antwoord is meestal hetzelfde. Dat kan niet.’
Een luisterend oor
Toch blijft haar rol erg belangrijk. Niet omdat ze de uitkomst kan veranderen, maar omdat ze mensen door het proces heen begeleidt. ‘We maken het verschil door er te zijn voor iemand, los van de uitkomst. Door samen te kijken naar wat er wél mogelijk is en aanvragen zo compleet mogelijk te maken. Door transparant en eerlijk uit te leggen wat er gebeurt, ook als dat moeilijk te accepteren is’.
"We maken het verschil door er te zijn voor iemand, los van de uitkomst."
En misschien nog wel het belangrijkste: door te luisteren. Want impact zit niet alleen in de uitkomst van een procedure, maar ook in de manier waarop mensen die procedure doormaken. Want hoe zorgvuldig een aanvraag ook wordt voorbereid, hoe goed iemand ook wordt begeleid, uiteindelijk is de uitkomst onzeker.
Zolang het systeem op deze manier bepaalt wie wel en niet tot een gezin behoort, zullen verhalen zoals die van Lina blijven bestaan. Verhalen waarin juridische definities zwaarder wegen dan geleefde werkelijkheid en waarin hereniging geen vanzelfsprekendheid is, maar een lange en onzekere strijd.
Meer weten over onze juridische begeleiding?
Neem contact op met één van onze collega's.
Karin de Greef
Maatschappelijk en Juridisch Begeleider Duiven
Adam Teklehaymanot
Juridisch Begeleider Maastricht-Heuvelland
Catherine Haughn
Maatschappelijk en Juridisch Begeleider Tilburg
